Respect als basishouding

“Respect moet je verdienen”, hoor ik wel eens. Alsof respect een beloning is voor gewenst gedrag. Alsof het iets is dat je krijgt of verliest, afhankelijk van hoe je je opstelt en of je wel of niet voldoet aan allerlei voorwaarden.

Voor mij is respect geen verdienste, maar een basishouding. Iets wat voorafgaat aan oordelen, meningen en posities. Iets wat aan de basis ligt van elk contact, met mensen, dieren, natuur, met alles wat leeft.

Elke vorm van leven draagt een vorm van bewustzijn in zich. Dat bewustzijn verschilt in complexiteit en uitdrukking, maar het is herkenbaar. Leven ervaart.

Vreugde en gemak. Pijn en verlies. Spanning en ontspanning. Dat herkent iedereen bij mensen en bij ook bij dieren zien we dat.

Respect is niet over je heen laten lopen, alles maar goedvinden, grenzen loslaten of kritiek voor zoete koek slikken. Respect betekent: zowel jezelf als de ander zijn/haar eigenheid gunnen, ook wanneer dingen ongemakkelijk worden. Blijven luisteren naar en praten met elkaar, ook als je het niet eens bent.

Als respect ontbreekt, ontstaat verharding. Conflicten… mensen worden gecanceld of gereduceerd tot gedrag, tot dossiers, tot problemen die opgelost moeten worden. Dan verliezen we de verbinding, in organisaties, in de zorg, in het onderwijs, in de samenleving als geheel.

Respect als basishouding vraagt bereidheid om te kijken voorbij gedrag naar wat eronder leeft. Naar mijn mening mogen ons best vaker realiseren: ook ‘de ander’ ervaart geluk, pijn en problemen, heeft lief, is gevormd door de geschiedenis en maakt zich zorgen. Als we daar interesse voor kunnen opbrengen en echt kunnen luisteren, ontstaat er zoiets als resonantie. En vanuit resonantie is het veel beter praten, leren, leven en zijn. Dan mogen onze verschillen bestaan omdat we ook de overeenkomsten blijven zien.