4 mei, wie herdenk jij?

Op 4 mei staan we in Nederland stil. Twee minuten stilte. Namen, verhalen, lege plekken.

Maar elk jaar komt ook een moeilijke vraag terug: wie herdenken we eigenlijk? Alleen Nederlanders? Ook geallieerden die voor onze vrijheid vochten? Ook mensen uit voormalig Nederlands-Indië, Molukse families, burgers aan de andere kant van grenzen, of mensen die lang buiten beeld bleven?

Ik heb daar geen pasklaar antwoord op. Wel denk ik dat herdenken zich blijft ontwikkelen. Nieuwe generaties kijken opnieuw naar geschiedenis, naar erkenning en naar wie nog niet gehoord werd.

Niet iedereen past misschien in één ceremonie of op één datum. En misschien hoeft dat ook niet. Soms vraagt erkenning om eigen momenten, eigen rituelen en eigen verhalen. Zodat de betekenis van 4 mei blijft bestaan, én er ruimte komt voor anderen.

Herdenken betekent voor mij niet dat verschillen verdwijnen, of dat schuld en verantwoordelijkheid vervagen. Het betekent wel dat we ruimte maken voor menselijke waardigheid.

Oorlog deelt mensen in als held, slachtoffer, dader of vijand. Maar achter uniformen zaten vaak gewone mensen. Achter grenzen zaten burgers. Achter politieke systemen miljoenen levens. Gewone mensen als jij en ik, die – in tegenstelling tussen de grote belanghebbenden – nooit op oorlogen zitten te wachten. Ik luister nog maar eens naar Pink Floyd:

“Us and them… after all we’re only ordinary men.”